Sabuncuoğlu Şerefeddin Kimdir? Hayatı ve Eserleri
  1. Anasayfa
  2. Kimdir

Sabuncuoğlu Şerefeddin Kimdir? Hayatı ve Eserleri

2

Sabuncuoğlu Şerefeddin, (1385-1468) Osmanlı zamanında tıp alanında değerli katkılarda bulunmuş bir Türk hekim ve cerrahıdır. İlk Türkçe yazılmış cerrahi kitabının yazarı olma unvanına sahiptir.

Sabuncuoğlu Şerefeddin Kısaca Hayatı

1385 yılında Amasya’da dünyaya gelmiştir. Hekimbaşı olarak görev yapmış dedesi Sabuncuoğlu Hacı İlyas Çelebi ve babası Ali Çelebi’nin ardından, Sabuncuoğlu, Amasya’da bulunan Bimarhane’de Burhaneddin Ahmed’den aldığı tıp eğitimi sonrası, 17 yaşında hekim olarak çalışmaya başlamıştır. 14 yıl süresince aynı kurumda görev almıştır. Yaptığı çalışmalar sayesinde adı tüm Anadolu’ya yayılmıştır. Bugün onun adını taşıyan bir hastane mevcuttur.

Sabuncuoğlu Şerefeddin Eserleri

Sabuncuoğlu, eserlerinde dönemin baskın bilim dili olan Arapça yerine Türkçeyi kullanmıştır. Tıp ve cerrahi alanlarında dört önemli eser bırakmıştır. İki eseri orijinal, biri ise tercüme üzerine eklemeler içeren çalışmalardır. Bu eserlerden biri, II. Beyazıt zamanında, diğer hekimlerin isteği üzerine, Şerafeddin Zeyneddin bin İsmail-ül Cürcani’nin “Zahire-i Harzemşahi” adlı kitabından Akrabadin bölümünün Türkçeye çevirisidir. Sabuncuoğlu, bu çeviriye iki bölüm ekleyerek ve önerdiği Türkçe tıp terimlerini kullanarak çalışmasına özgünlük katmıştır.

En tanınmış ikinci eseri ise ‘Cerrahiyet-i al Haniye’dir. Bu eserin üç nüshasından ikisi İstanbul Fatih Millet Kütüphanesi’nde, bir diğeri ise Paris Bibliotheque National’da saklanmaktadır. Kitapta 138 çizim ve 168 aletin resmi bulunmuştur.

Sabuncuoğlu’nun bir diğer eseri olan ‘Mücerrebname’, deneyimlerine dayanarak hayvanlar ve kendisi üzerinde denediği ilaçlar hakkında bilgiler içerir. Yazarın dikkate değer bir diğer eseri ‘Cerrahname’dir.

Sabuncuoğlu’nun katkıları, ilk kez 1920 yılında Dr. Hakkı Uzel tarafından bir makale ile bilim dünyasına tanıtılmıştır. Eserleri, İlter Uzel tarafından günümüz Türkçesine çevrilmiştir.

Mücerreb-name Üzerine

Şerefeddin Sabuncuoğlu, 1468 yılında (H. 873), bilgilerini Türkçe olarak kayda geçirmiştir. Bunu, dönemin bilim dili olan Arapça ve Farsça’ya rağmen, çevresindeki doktorların talebiyle yapmıştır. Kariyeri boyunca kazandığı 60 yılı aşkın deneyimi bu şekilde paylaşmıştır.

Mücerreb-name, yani Deneyimsel Tedavi Yöntemleri Kitabı, deneysel tıp adına önemli bir eserdir. Sabuncuoğlu bu eserde, uygulamalı deneylerinin birkaçına yer vermiştir.

Bir örnekte, bir yılancının getirdiği zehirli bir yılanla deney yapar. Tiryak güveni sonucu, önceden tiryak içtikten sonra zehirli yılan tarafından ısırılan sol elinin orta parmağına tiryak sürer. Daha sonra, bu tiryaktan yapılmış şerbeti içerek ve yaranın üzerine tiryak sürerek zehrin etkisiz hale geldiğini gösterir. Bu, ilacına olan güveninin ve cesaretinin bir göstergesidir.

Diğer bir deneyde ise, zehirli bir yılanla bir horoza deney yapar. Horozun budundaki tüyleri yolup, yılanın ısırmasını sağladıktan sonra, tiryaktan hazırladığı küçük parçaları horoza yedirir. Yaranın üzerine de merhem şeklinde tiryak sürer. Ertesi gün horozun iyileşme sürecini gözlemleyerek tiryakın başarısını kanıtlar.

Bir diğer deneyiminde ise, İstanbul’dan Amasya’ya dönüş yolunda bitlenen Sabuncuoğlu ve yardımcısı, cıva ve çam reçinesi karışımı bir ilaç kullanır. Bu ilacı bir fitille boynuna bağlar ve kalanını koltuk altlarına sürer. Bu tedavi omuzundaki ağrıyı da giderir.

Çocuk düşürücü bir ilaç üzerinde yaptığı deneyle, bu ilacın sadece ana karnındaki ölü çocuğu düşürmekle kalmayıp, aynı zamanda rahimdeki uru da iyileştirdiğini gözlemlemiştir.

Sabuncuoğlu, bilgi ve tedavi yöntemlerini, başarısız oldukları durumlarda bile, alçakgönüllülükle öğrenmeye ve kabul etmeye istekli bir hekim olarak tanınır.

İlginizi Çekebilir: Joseph Wilson Swan Kimdir? Hayatı ve Çalışmaları

Mücerreb-name aynı zamanda ilaçlar hakkında detaylı bilgiler sunar. İlaçların hazırlanışı, kullanımları ve içerikleri açısından, günümüz farmakopesine benzeyen bir rehber niteliği taşır. Eserdeki ilaç reçeteleri, yirmiden fazla drog kullanılarak hazırlanmış ve en sık kullanılanlara öncelik verilmiştir.

Eser,17 bölümden oluşur ve her bir bölüm, çeşitli ilaç ve tedavi yöntemlerini ele alır:

  • 1.Bölüm: Tiryaklar(Antidot)
  • 2.Bölüm: Macunlar
  • 3.Bölüm: Daireikler ve Toz İlaçlar
  • 4.Bölüm: Yakı ve Yakı Türü İlaçlar
  • 5.Bölüm: Astranjan İlaçlar ve Fumigasyon İlaçları
  • 6.Bölüm: Fitil ve Ovüller
  • 7.Bölüm: Şurup ve Gargaralar
  • 8.Bölüm: Göz Hastalıklarında Kullanılan İlaçlar
  • 9.Bölüm: Tablet ve Pastiller
  • 10.Bölüm: Cerahat Giderici İlaçlar
  • 11.Bölüm: Merhemler ve Yağlar
  • 12.Bölüm: Lavmanlar
  • 13.Bölüm: Kusturucular
  • 14.Bölüm: Burun Kanamasını Dindirici İlaçlar
  • 15.Bölüm: Tabletler
  • 16.Bölüm: Ağız, Boğaz, Diş, Dudak ilaçları
  • 17.Bölüm:Enfiye ve Kuturlar

Sabuncuoğlu, ilaç reçetelerini hazırlarken Hipokrat, Galen, İbn-i Sina gibi tarihin önemli hekimlerinin eserlerinden yararlanmıştır. İlaçların hazırlanış yöntemleri, kullanım amaçları ve dozajları detaylıca açıklanmıştır.

Bezr-i Bassal (soğan), Zaferan (safran) ve Gül gibi bitkisel droglar kullanılmıştır. Bu droglar, çeşitli sağlık sorunlarına karşı etkili çözümler sunar.

Sonuç olarak, Sabuncuoğlu’nun eseri, Osmanlı Dönemi’nde Türkçe yazılmış ilk Deneysel Tıp Kitabı olarak kabul edilir. Eser, tedavileri deneme yoluyla ve gözlemleyerek kayıt altına alınmış, bu da günümüz etik yaklaşımlarına uygun bir metodolojiyi yansıtır. Mücerreb-name, tıp ve eczacılık alanında değerli bir kaynaktır.

Kaynak: Sabuncuoğlu Şerefeddin, //tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Sabuncuo%C4%9Flu_%C5%9Eerefeddin&oldid=19213119 (last visited Nisan 20, 2018).

Sabuncuoğlu Şerefeddin Videolu Anlatım

Bu Yazıya Tepkiniz Ne Olurdu?
  • 0
    be_endim
    Beğendim
  • 1
    alk_l_yorum
    Alkışlıyorum
  • 0
    e_lendim
    Eğlendim
  • 0
    a_k_oldum
    Aşık Oldum
  • 0
    d_nceliyim
    Düşünceliyim
  • 0
    _rendim
    İğrendim
  • 0
    _ok_k_zd_m
    Çok Kızdım

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Yorumlar (2)

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir